NDT Radyografik Muayene (Radiographic Testing – RT) Nedir.
Radyografik Muayene, X ışınları veya gama ışınları kullanılarak, bir malzemenin iç yapısında yer alan hataların film veya dijital ortamda görüntülenmesi esasına dayanır. Bu yöntem hem ferromanyetik hem de ferromanyetik olmayan metallerde ve hatta bazı diğer malzemelerde de uygulanabilir.
Tıpkı bir insanın röntgeni gibi, bu yöntemle de bir metalin içindeki çatlak, boşluk, cüruf gibi kusurlar görünür hale getirilir. Üstelik parça hiçbir şekilde zarar görmeden!
Temel Prensip Nedir?
1. X ışını (elektrikle üretilir) ya da gama ışını (radyoaktif izotoplar – Ir-192, Cs-134 gibi) malzemenin bir tarafına yerleştirilen kaynaktan gönderilir.
2. Malzemenin içinden geçerek film ya da dijital dedektör üzerine düşer.
3. İç yapıda bir boşluk ya da hata varsa, bu bölgelerde ışınlar daha az absorbe edilir ve film üzerinde daha koyu (siyah) alanlar oluşur.
4. Bu kararmalar sayesinde malzemenin içinde bir hata olup olmadığı tespit edilir.
Neden X ve Gama Işınları?
• X ve gama ışınları, elektromanyetik dalga grubuna aittir. Dalga boyları çok küçüktür ve bu sayede malzemeleri delebilme özellikleri vardır.
• X ışınlarının delme gücü, kullanılan voltaja bağlıdır (örneğin çelikte her 1 inç kalınlık için yaklaşık 1000 volt).
• Gama ışınlarının delme gücü, kullanılan izotopa bağlıdır ve sabittir (örneğin Ir-192 veya Cs-134).
Endüstriyel Uygulama Detayları
• Radyasyon kaynağı, malzemenin bir tarafına; dedektör ya da film, diğer tarafına yerleştirilir.
• Film, ışık geçirmez bir zarfla birlikte parça arkasına yerleştirilir. Zarfların ön yüzü ışını geçirecek materyalden yapılmalıdır.
• Belirli süre ışın verilerek film pozlanır. Ardından film banyoya alınır ve yoğunluk farkları incelenir.
• Boşluk gibi kusurlar, film üzerinde daha koyu görünür çünkü daha fazla ışın geçmiştir.
Görüntü Kalitesini Etkileyen Faktörler
• Kaynağın odak büyüklüğü
• Kaynağın filmden uzaklığı
• Test parçasının filmden uzaklığı
Bunlar görüntü netliği ve büyüklüğü üzerinde doğrudan etkilidir.
Avantajları
• Görsel kanıt sunar, sonuçlar film ya da dijital olarak belgelenebilir.
• Uzak bir zamanda ve farklı bir ortamda tekrar değerlendirilebilir.
• İnce parçalarda yüksek hassasiyet sağlar.
• Neredeyse her türlü malzemeye uygulanabilir (metal, kompozit, seramik vb.).
• Filmler ışıklı okuyucularla rahatça analiz edilebilir.
Dezavantajları
• Kalın malzemelerde etkinliği düşer.
• Radyasyon içerdiği için ciddi güvenlik önlemleri gerektirir.
• Pozlama ve film banyosu gibi zaman alan işlemler içerir.
• Otomasyona uygun değildir.
• Yüzey hataları veya yüzeye paralel çatlaklar için uygun değildir.
• Hatanın derinliği hakkında doğrudan bilgi vermez.
Uygulama Alanları
• Kaynaklı imalatın kalite kontrolü
• Döküm parçalardaki iç hataların tespiti
• Boru hatları, kazanlar, basınçlı kaplar
• Havacılık ve enerji gibi kritik sektörlerde
Radyografik Muayene, iç yapıdaki kusurları gözle görülebilir hale getiren en değerli NDT yöntemlerinden biridir. Özellikle hacimsel hataların tespiti ve kalıcı belgeleme açısından rakipsizdir. Radyografi filmleri, Kaynaklarda karşılaşılabilecek hataları (örneğin: gaz boşlukları, çatlaklar, kaynak hataları) tanımlamak ve yorumlamak için hazırlanmıştır. Ancak, güvenlik ve uygulama koşullarının zorluğu da göz önünde bulundurulmalıdır.
Uzman Görüş kapsamında;
Burada özellikle Doğal Gaz, Petrol, Su vb. Boru Hatlarındaki birleştirme kaynaklarının TSE, ISO, EN ve API 1104 standartlarına göre Level 2 seviyesinde 35 yıllık tecrübeye dayanarak değerlendirilmesi yapılabilecektir.
Boru Hattı Kaynağı Radyografi Filminin örneği.